Vedas zijn binnen de Sanātana Dharma de oudste en meest gezaghebbende heilige geschriften. Het woord Veda betekent letterlijk “kennis” of “weten” (van de Sanskrietwortel vid = weten).
Volgens de traditie worden de Veda’s gezien als śruti — “dat wat gehoord is”: eeuwige wijsheid die door oude zieners (ṛṣi’s) werd ontvangen en mondeling werd doorgegeven.
Er zijn vier Veda’s:
- Rigveda Ṛgveda)
- De oudste Veda.
- Bestaat vooral uit mantra’s en hymnen (stuti’s) gericht aan goddelijke krachten zoals Agni, Indra, Varuṇa en Sūrya.
- Richt zich op kosmische orde (ṛta), schepping en het goddelijke.
- Yajurveda (Yajurveda)
- De Veda van offers en rituele kennis (yajña).
- Geeft mantra’s en instructies voor Vedische rituelen.
- Verbindt handeling (karma) met spirituele discipline.
- Samaveda (Sāmaveda)
- De Veda van melodie en gezang.
- Veel mantra’s komen uit de Ṛgveda, maar zijn bedoeld om gezongen te worden.
- Wordt gezien als de oorsprong van Indiase klassieke muziek.
- Atharvaveda
- Bevat hymnen, gebeden, filosofische ideeën en teksten over het dagelijkse leven.
- Behandelt onderwerpen zoals gezondheid, bescherming, samenleving en spirituele kennis.
Elke Veda bestaat traditioneel uit vier lagen:
- Saṃhitā
→ mantra’s, hymnen en gebeden - Brāhmaṇa
→ uitleg van rituelen en hun betekenis - Āraṇyaka
→ “woudteksten”; overgang van ritueel naar meditatie - Upaniṣad
→ filosofische kennis over Brahman (het Absolute), Ātman (het Zelf) en bevrijding (mokṣa)
Een eenvoudige samenvatting:
| Veda | Kern |
|---|---|
| Ṛgveda | wijsheid via hymnen en lof |
| Yajurveda | wijsheid via handeling en ritueel |
| Sāmaveda | wijsheid via klank en harmonie |
| Atharvaveda | wijsheid toegepast op leven en bewustzijn |
Binnen Sanātana Dharma worden de Veda’s dus niet alleen gezien als “boeken”, maar als een levende stroom van kennis over dharma (orde), karma (handeling), upāsanā (devotie/meditatie) en jñāna (spirituele kennis).